EPILOOG

"Neem je mijn bord ook mee, Aludra?" vraagt Merope wanneer ik mijn beker cola in één teug leegdrink en een servet neem om mijn handen schoon te vegen.

"Geen probleem," antwoord ik. "Wil je nog een extra portie?"

"Nee, ik heb genoeg gehad," zegt ze. "En ik denk trouwens dat ze bijna met het dansen gaan beginnen."

Ik stapel onze lege borden op elkaar en kom overeind uit mijn kleermakerszit om alles naar de afwasbak bij de eetstand te brengen. Die gerookte zalmfilet heeft uitstekend gesmaakt, want het was al heel lang geleden dat ik nog eens de kans kreeg om dit te eten. In district 10 is het altijd een luxeproduct geweest. Noria heeft me ooit verteld dat de meeste mensen hier pas tijdens het Feest van de Achttienjarigen hun eerste stukje vis proeven. Het verbaast me dus niet echt dat ik daarstraks zo lang moest aanschuiven om een portie voor Merope en mij te halen.

Ik leg onze borden voorzichtig in een emmer water en draai me dan om. De Feestweide lijkt wel een zee van lichtjes met al die kampvuren. Er zijn dan ook twee keer zo veel mensen als normaal. Vorig jaar kon het Feest niet doorgaan omdat we te druk bezig waren met de heropbouw van district 10. Maar Milo zei toen al dat iedereen gewoon deze keer mocht komen. Dat geldt natuurlijk ook voor Merope en mij. We hebben besloten om definitief hier te blijven wonen en zijn intussen allebei achttien geworden.

Voorzichtig - omdat ik mijn voeten in het donker niet zo goed kan zien - wandel ik over het grasveld naar de plek waar wij zitten. Doran gooit net wat extra hout op het vuur wanneer ik de lichtkring binnenstap. We hebben een warme zomer achter de rug, maar de nachten beginnen toch al kouder te worden nu het september is.

"Ik voel me nog altijd een oude vent," grinnikt Doran wanneer hij opnieuw naast Leandro gaat zitten. "Al zullen de anderen intussen wel weten wat wij hier doen."

Ik kan een glimlach niet onderdrukken. Dit feest is bedoeld voor wie achttien wordt, maar Doran en zijn vriend zijn de veertig al gepasseerd. Toch zei zelfs Milo dat ze vanavond zeker moesten komen. Anders zouden ze letterlijk de enige twee volwassenen in heel district 10 zijn die niets over hun Feest kunnen vertellen. Terwijl dat voor de meeste mensen hier juist één van hun mooiste herinneringen is.

Eigenlijk vind ik het jammer dat Enya en Nuvie er nu niet bij zijn. Best wel vreemd als je bedenkt dat we elkaar vroeger niet konden uitstaan. Maar zij zullen allebei volgend jaar pas achttien worden. De kans is groot dat Nuvie dan speciaal voor enkele weken op vakantie komt in district 10 om haar Feest te kunnen vieren. Overmorgen moeten we afscheid nemen van haar, want ze vertrekt samen met een groep van zeven andere mensen naar 13 om daar een professionele opleiding tot verpleegster te volgen. Ze wil dit werk graag blijven doen en hoopt later aan de slag te kunnen bij het ziekenhuis dat de nieuwe regering in district 10 zal bouwen. Enya weet nog niet goed welk beroep ze later wil. Maar ze heeft al wel gezegd dat ze zeker af en toe komt meehelpen in ons restaurant. We hebben het ook 'De Garage' genoemd en het is een groot succes. Sinds de opening - nu ongeveer zes maanden geleden - is bijna iedereen in 10 al minstens één keer bij ons komen eten.

Ik kijk snel even achterom wanneer ik achter mijn rug gegiechel hoor. Een jongen en een meisje komen hand in hand voorbij gelopen en verdwijnen dan samen in het dichte struikgewas aan de rand van de Feestweide. Het is niet zo moeilijk te raden wat ze daar gaan doen. Straks tijdens het dansfeest zullen er vast nog wel meer koppeltjes stiekem wegsluipen. Het bos is groot genoeg.

Mijn blik dwaalt weer af naar het midden van de Feestweide, waar geen vuren aangelegd zijn. De plek waar we zullen dansen wordt omringd door een kring van fakkels. Er staan al een paar trommels klaar, maar verder is er nog geen beweging te zien. Blijkbaar duurt het toch langer dan Merope dacht. Ik steek een hand in de zak van mijn rok en haal de twee enveloppen tevoorschijn die ik heb meegenomen. In de eerste zit de brief die drie dagen geleden bij ons in de bus viel. Hij is van Dennis en Alcyone. Ze weten al dat ik nu boven de kantine van de Nationale Manege woon en dat ze hun geschreven post dus naar daar moeten sturen. Sinds deze zomer probeert de regering om het internet opnieuw op te starten. Elk district heeft nu in de hoofdstad minstens één lokaal met computers die iedereen mag gebruiken. Het aantal websites groeit snel, maar de meeste mensen - waaronder Dennis, Alcyone en ikzelf - hebben nog steeds geen eigen mailadres. Brieven schrijven is dus voorlopig het handigste. Ik vouw de enveloppe voorzichtig open en herlees nog eens wat Dennis me te vertellen heeft.

Aludra,

Mijn excuses dat het zo lang duurde voordat wij opnieuw iets van ons lieten horen. Maar Alcyone en ik hebben een hele drukke zomer achter de rug. Als je vaak genoeg tv kijkt, zal je wel weten waarom. Daar schrijf ik zo meteen nog meer over.

Dat weet ik inderdaad. Ik herinner me nog hoe verbaasd ik was toen ik zag dat Dennis en Alcyone in hun nieuwe Garage iedere week een cameraploeg over de vloer krijgen. Ze hoeven nu geen boxen meer te huren. De regering heeft voor hen een huis - eigenlijk een leegstaand restaurant - gezocht dat ze mogen gebruiken om elke dag voor de zwervers van het Capitool te koken. Daar wordt regelmatig een korte tv-reportage over gemaakt. Blijkbaar hoopt Paylor zo een aantal clichés over armoede te ontkrachten en wil ze in de toekomst ook echt een meer sociaal beleid voeren. Maar dan moeten de inwoners van het Capitool er natuurlijk wel voor open staan. Ik schuif wat dichter naar het vuur toe om beter licht te hebben en ga verder met het lezen van de brief.

Eerst wil ik je nog iets anders vertellen. Het is erg goed nieuws. Kort nadat we deze lente onze vorige brief naar jou stuurden, hebben we in één van de kleinere ziekenhuizen de laatste twee vermiste klanten van de Garage teruggevonden. Dat betekent dus dat iedereen uit onze groep de oorlog overleefd heeft. Er is zelfs niemand blijvend gewond geraakt.

Dat heb ik drie dagen geleden onmiddellijk aan Doran en Leandro verteld, nog voor ik de rest van de brief helemaal had gelezen. Ze waren even opgelucht als ik. Maar misschien is het niet zo vreemd dat er bij de Garage geen doden gevallen zijn. Veel klanten woonden al jaren op straat en wisten dus heel goed hoe je moet overleven. Uiteraard hebben zij op hun beurt Dennis, Alcyone en Talitha geholpen. In de brief die ik een paar maanden geleden kreeg, vertelde Dennis me alles over de kelder waar ze samen met een paar andere zwervers verstopt zaten totdat de invasie afgelopen was.

Eigenlijk dacht ik altijd al dat de rebellen een grote kans hadden om de oorlog te winnen. En na de val van district 9 wist ik het wel zeker. Snow zou nooit zomaar toegeven, ook al zaten we dan zonder water. Toen snapte ik dat hij alleen maar kon verliezen. Ik heb juist gegokt, al vind ik het natuurlijk heel erg dat er zo veel doden gevallen zijn. Gelukkig is het nu allemaal definitief voorbij.

Dat hoop ik maar. Ik wil nooit meer een nieuwe oorlog meemaken. Eén keer in een mensenleven is echt wel genoeg.

Maar ik had je beloofd om te vertellen over onze nieuwe Garage. In het begin was het natuurlijk wennen, zeker omdat we nu meer klanten over de vloer krijgen dan vroeger. Vaak zijn dat mensen die woonden in één van de vele flatgebouwen die tijdens de oorlog verwoest zijn. De regering doet uiteraard alles om noodopvang te voorzien, maar via de televisie kennen ze ons nu ook beter. De heropbouw van de stad is trouwens volop bezig. Overal staan kranen en bouwwerven. Alcyone en ik zijn eigenlijk heel blij dat we op tv komen, want we krijgen minder tegenstand dan we gevreesd hadden. Tijdens onze eerste paar weken in dit gebouw vertrouwden de buurtbewoners ons niet. Je weet hoe iedereen hier over daklozen denkt. Maar nu lijken steeds meer mensen toch stilaan van mening te veranderen. Misschien omdat ze nu zelf een invasie hebben meegemaakt en weten hoe het is om uit je huis gezet te worden.

Dat klinkt alvast bemoedigend. In ieder geval hoeven Dennis, Alcyone en Talitha hun werk nu niet meer in het geheim te doen. Als de regering hen blijft steunen, dan komt het vroeg of laat vast wel in orde.

Ons nieuwe gebouw is zo veel beter dan de garageboxen die we vroeger huurden. We hebben een echte keuken in plaats van die kleine kampeervuurtjes en fornuisjes waarop we altijd moesten koken. Over de voorraden hoeven we ons al helemaal geen zorgen meer te maken. We krijgen nu overschotten van verschillende supermarkten en de diepvriesruimte is groot genoeg. Heb je al op tv gezien dat er boven het restaurant ook een slaapzaal is? Helaas veel te klein om al onze bezoekers elke nacht een bed te geven, maar ze wisselen elkaar af. En we hebben afgesproken dat wie hier slaapt ook meewerkt in de keuken. Anders zouden wij met ons drieën nooit genoeg eten kunnen klaarmaken voor iedereen. Maar met wat hulp lukt het ons wel.

Die uitzending herinner ik me inderdaad nog. De cameraploeg mocht overdag boven filmen, waar een stuk of tien bedden staan. Toevallig was Rana één van de zwervers die de volgende nacht zou blijven slapen. Zelf kon ze uiteraard niets vertellen. Dus deed Lucius het voor haar. Maar binnenkort zal ze toch tegen haar beste vrienden kunnen praten.

Weet je al dat de regering gestart is met een speciale cursus gebarentaal voor avoxen? Alcyone, Talitha en ik hebben ons ook ingeschreven, net als Rana. Bij onze vaste klanten zijn er wel meer avoxen en het lijkt me geweldig om eindelijk eens een echt gesprek met hen te kunnen voeren. Ik had nooit gedacht dat je met je handen even veel kan vertellen als met je stem. Ook al zijn we nog maar zes lessen ver.

Dat bericht had ik eerder al gehoord. Avoxen zijn mensen die gestraft werden door president Snow. Sommigen hebben inderdaad een misdaad gepleegd, maar dat geldt zeker en vast niet voor allemaal. Er was weinig voor nodig om een avox te worden. Protest tegen de vorige regering was vaak al voldoende. Daarom probeert Paylor hen nu een nieuwe kans te geven. Tot voor kort wist ik niet eens dat er zoiets als gebarentaal met je handen bestond. Dankzij de medische vooruitgang van de laatste vijftig jaar zijn er in het Capitool geen dove mensen meer. Zelfs het oor van Katniss hebben ze perfect kunnen genezen. En president Snow wou juist dat avoxen met niemand normaal konden communiceren. Natuurlijk weet ik ook dat niet iedereen in Panem die cursus kan of wil volgen. Maar als Rana met drie of vier mensen kan praten, zou haar leven al een stuk gemakkelijker worden. Misschien probeer ik ooit ook weleens om met mijn handen te leren spreken, als ik daar in de toekomst genoeg tijd voor kan vinden.

Alcyone en ik denken echt dat we met Paylor een hele goede president hebben. Ze wil zelfs proberen om alle inwoners van Panem opnieuw een ziekteverzekering te geven. Je weet wel, het systeem waarover ik je vroeger nog heb verteld. Voorlopig kan het alleen bij medicijnen en operaties die echt nodig zijn om je leven te redden. Maar dat zou al een hele verbetering zijn. Misschien breiden ze het systeem wel uit als het goed werkt. Paylor heeft gisteren ook aangekondigd dat er een herdenkingsmonument komt voor alle kinderen die door Panem Zonder Capitool vermoord zijn. Ook al werkten hun ouders actief samen met de regering van Snow. Maar Paylor zegt dat we weer één volk moeten vormen. Ik ben blij dat zij nu onze president is, niet Coin.

Daar ben ik het eigenlijk wel mee eens. Ik durf het nog steeds niet luidop te zeggen, maar misschien was het voor iedereen goed dat Katniss toen Coin heeft doodgeschoten. Anders zouden we nooit met Paylor als president geëindigd zijn. Natuurlijk ben ik niet zo naïef om te geloven dat binnenkort elke dakloze een huis en een baan heeft. Er zullen altijd rijke en arme mensen zijn. En wie jarenlang op straat leeft, vindt vaak moeilijk de weg terug naar de gewone wereld. Maar toch begin ik te hopen dat Panem echt een beter land kan worden nu Paylor onze president is. Ik moet even een krop in mijn keel wegslikken wanneer ik verder ga met lezen. Gelukkig heeft Dennis het deze keert kort gehouden omdat hij er in zijn vorige brief al zo veel over geschreven heeft.

Ik wil je nog eens zeggen dat Alcyone en ik - wij allemaal - het heel erg vinden wat er met je moeder gebeurd is. Wanneer je naar het Capitool komt om ons te bezoeken, zal ik je laten zien op welk deel van het kerkhof ze nu begraven ligt. Ik heb begrepen dat je liever zelf voor bloemen en een foto wil zorgen. Maar Alcyone en ik zullen later regelmatig eens gaan kijken om er zeker van te zijn dat haar graf netjes blijft.

Vreemd genoeg voelde ik me al een heel stuk geruster toen ik drie dagen geleden dit stukje voor het eerst las. Het gebeurt bijna nooit dat er op een kerkhof iets gestolen wordt. Maar toen ik enkele jaren geleden vlak na een zware storm samen met mam naar het graf van haar eigen ouders ging, zagen we een heleboel foto's en bloemstukken die omver gewaaid waren. In mijn vorige brief heb ik Dennis en Alcyone al gezegd dat ik een foto van mijn moeder zal meebrengen als ik hen kom bezoeken. Gelukkig heb ik in mijn holo een mooi exemplaar gevonden. Ik hoef hem alleen maar uit te printen en in te lijsten.

Ook al weet ik dat jij er op dit moment zelf niet in gelooft, toch hoop ik dat het ooit weer goed zal komen tussen jou en je vader. Misschien is het geen slecht idee om aan de overheid te vragen of je af en toe bij hem mag langsgaan voor een gesprek. Als zijn dochter heb jij daar waarschijnlijk wel recht op. Maar dat is iets wat je zelf moet beslissen.

Ik weet dat Dennis het goed bedoelt, maar ik vrees dat zijn advies deze keer weinig zin heeft. Zelfs al zou ik toestemming krijgen voor een bezoek - en die kans is inderdaad vrij groot - dan nog denk ik dat pap zal weigeren om met me te praten. Ik heb al geprobeerd hem een brief te sturen en die heeft hij nooit beantwoord. Noria zei toen dat mijn brief misschien verloren was gegaan in de post. Maar ik weet heel zeker dat het adres op de enveloppe juist was, en onbestelbare stukken worden terug naar de afzender gestuurd. Toch heb ik nooit iets in de bus gekregen. De waarheid is dat pap en zijn familie geen contact meer met me willen. Ik heb mijn vader te diep gekwetst door achter zijn rug rebel te worden, waardoor hij nu alles kwijt is. Zijn vrouw, zijn status, zijn vrijheid. Als ik ooit kinderen krijg, dan zullen ze - net zoals ikzelf - opgroeien zonder de ouders van hun moeder te kennen. Die gedachte vind ik zwaar om te dragen. Maar ik zal er mee moeten leren leven. En dat geldt ook voor de rol die ik ongewild gespeeld heb bij de dood van mam. Doran en de anderen blijven dan wel zeggen dat het niet mijn schuld is, toch zal ik het mezelf nooit kunnen vergeven.

Ik vind het nog steeds geweldig dat jij besloten hebt om in district 10 een eigen restaurant met Garage te beginnen, en ik ben heel blij dat je dit samen met je beste vrienden kan doen. Ook al betekent het dat jullie niet meer terugkomen. Maar ik weet zeker dat jullie ons af en toe nog eens zullen bezoeken, zoals je in je vorige brief beloofd hebt. Dan mogen jullie natuurlijk altijd bij ons logeren. In de slaapzaal van het nieuwe gebouw, bij ons thuis of bij Talitha die nu opnieuw een eigen flat heeft. Je bent intussen al een paar maanden bezig met je project. Kan je er meer over schrijven als je deze brief beantwoordt? Wij zijn allemaal heel benieuwd en hopen dat alles goed gaat. En onthoud één ding: Wat er ook gebeurt, bij ons zal je altijd welkom zijn.

Dennis

Ik vouw de brief voorzichtig dicht en schuif hem weer in de enveloppe. Dan laat ik mijn blik nog eens over de Feestweide dwalen. De meeste mensen zitten in groepjes te praten rond één van de vuren. De lange rij voor de eetstand is verdwenen en ik zie hoe een paar jongens druk bezig zijn met opruimen en borden afwassen. Bijna iedereen is nu klaar met eten. Het kan niet lang meer duren voor het dansfeest begint, ook al is de met fakkels omringde cirkel in het midden van de weide nog steeds leeg. Ik zal nog net genoeg tijd hebben om het antwoord dat ik vanochtend aan Dennis geschreven heb een laatste keer door te lezen. Dus neem ik de tweede enveloppe en haal ik snel mijn eigen brief tevoorschijn.

Dag Dennis,

Doran, Leandro, Merope en ik waren heel blij met jouw brief. Natuurlijk weten we dat jullie ons niet vergeten waren, al snap ik zeker dat jij en Alcyone deze zomer weinig tijd vonden om te schrijven. We hebben jullie nieuwe Garage inderdaad op tv gezien. Ik dacht niet dat de regering een cameraploeg zou sturen, maar het lijkt me geen slecht plan. De meeste mensen hier in 10 weten dat ik vroeger bij jullie gewerkt heb en nu krijg ik dus vaak vragen van onze eigen klanten. Gelukkig zijn we intussen al met vijf in ons restaurant, want Shaula wilde heel graag meedoen. Zij is de dakloze vrouw die ik tijdens de treinroof ben tegengekomen. Ze zegt dat ze ons idee te goed vond om het niet te steunen, maar ik denk dat het haar manier is om mij te bedanken. Ook al praten we eigenlijk nooit meer over wat er toen in district 6 is gebeurd.

Ik laat het papier voorzichtig zakken terwijl mijn gedachten teruggaan naar de dag dat Shaula voor onze deur stond. We waren toen net drie dagen open. Ze vroeg of ze bij ons in vaste dient mocht komen en zei dat ze zelf wel een huisje in een naburig dorp zou huren. Doran en ik hoefden er geen twee keer over na te denken. Ook Leandro en Merope waren het direct met ons eens dat we Shaula's aanbod niet konden weigeren. Ze kookt zelfs beter dan wij, want ze heeft in het rebellenziekenhuis heel vaak achter het fornuis gestaan. En we snappen allemaal waarom ze nooit meer wil terugkeren naar district 6. Dat het haar niet eens lukt om over haar herinneringen te praten, zegt eigenlijk genoeg. Ik heb Shaula deze avond nog niet gezien. Ze was van plan om mee te helpen bij het tweede eetkraam, dat helemaal aan de andere kant van de Feestweide staat. Maar vannacht logeert ze samen met ons bij Kivo's ouders.

Merope, Leandro, Doran en ik wonen nu alle vier in het appartement boven de kantine. Dat is gelukkig groot genoeg. De familie Morrison zien we af en toe nog eens, al komen ze zeker niet elke week langs omdat hun dorp wel een eind verder weg ligt. Maar Enya heeft ons nog geholpen om het gebouw in orde te brengen. Zelfs met Merope kan ze nu vrij goed opschieten.

Ik weet nog hoe we met zijn drieën de muren een nieuwe laag verf gegeven hebben nadat Doran alle elektriciteitsleidingen had nagekeken. Enya zal nooit echt mijn vriendin worden zoals Merope dat is. De dood van Kivo zal altijd tussen ons in blijven staan, net als het feit dat zij als kind honger geleden heeft terwijl mijn ouders juist heel rijk waren. Maar ik voel dat ze niet meer kwaad is op mij. Iets wat ik tijdens mijn eerste weken in district 10 nooit had durven hopen.

Ons restaurant loopt prima. Ik had wel verwacht dat jullie er naar zouden vragen, en ik wil er zeker meer over vertellen. Eigenlijk zijn we twee keer per dag open. In de voormiddag maken we eten voor de arme mensen in 10 en 's avonds zijn we een gewoon restaurant. We proberen zo goedkoop mogelijk te blijven, al zorgen we er natuurlijk wel voor dat er genoeg geld binnenkomt zodat wij er alle vijf van kunnen leven. Het grootste verschil met de restaurants in het Capitool is dat wij geen echte menukaart hebben. We maken gewoon elke dag soep en één gerecht met dessert klaar voor iedereen. Anders zouden we nooit op tijd klaar zijn met koken, want vijf man personeel is eigenlijk heel weinig. Gelukkig doen onze klanten daar helemaal niet moeilijk over. Ze hadden hier vroeger niet eens genoeg te eten en op restaurant gaan vinden ze nog altijd iets speciaals. We zijn dan ook bijna elke avond volzet.

Ook al heeft Milo ons project vanaf het begin heel erg gesteund, ik had eigenlijk nooit gedacht dat het zo'n groot succes zou worden. Soms wordt het me zelfs iets té druk. Maar op aanraden van Milo zijn we in het weekend gesloten en deze zomer hebben we ook twee weken vakantie genomen. Al heb ik zeker geen spijt van de keuze om hier een restaurant te beginnen. Mijn leven is niet gelopen zoals het gepland was - normaal gezien had ik later mijn vader kunnen opvolgen - maar ik durf toch te zeggen dat ik nu ook tevreden ben. Zelfs die korte opleiding verpleegkunde komt vaak nog van pas, zoals ik aan Dennis geschreven heb.

Nuvie - de beste vriendin van Enya - vertrekt heel binnenkort naar district 13. Daar kan ze studeren en een echte verpleegster worden. Doran en ik vonden dat werk te zwaar om het vol te houden tot aan ons pensioen, maar we helpen wel onze arme klanten die hier in de voormiddag langskomen. Vorige week heeft iemand thuis zijn hand verbrand aan de houtkachel en wij zorgen nu elke dag voor zalf en een vers verband. Deze zomer moest één van onze vaste bezoekers zeven dagen lang een medicijn inspuiten. Ze had schrik om zelf te prikken - ze is nogal bang van naalden - dus hebben wij het voor haar gedaan. Als het nodig is, sturen we de mensen natuurlijk door naar een echte dokter. Maar ze komen toch vaak eerst naar ons om raad te vragen. En vorige week is Nathan hier nog geweest met een speciaal bericht van de regering. Je weet waarschijnlijk al dat Paylor vanaf nu ook alle districtsinwoners verplicht wil laten vaccineren tegen de gevaarlijkste ziektes. Iedereen die tijdens de oorlog in een rebellenziekenhuis werkte, krijgt nu de vraag om mee te helpen. Doran, Enya en ik zullen dat zeker doen.

Dat verzoek konden we natuurlijk moeilijk weigeren. In het Capitool worden kinderen al op heel jonge leeftijd ingeënt, maar de meeste mensen in de districten hebben tijdens hun hele leven nooit ook maar één vaccinatie gekregen. Daar wil Paylor nu verandering in brengen. Zelfs al zal dat een heleboel werk betekenen, want alle kinderen en volwassenen hier moeten binnenkort een reeks spuiten laten zetten. Geen wonder dat ze de hulp vragen van iedereen die ook maar een beetje ervaring heeft. Al bewijst zo'n nationaal vaccinatieprogramma vooral dat Paylor echt een goede president is.

We waren heel erg blij toen we lazen dat iedereen van de Garage de oorlog overleefd heeft. Ook met Merope en Leandro gaat alles nu prima. Vorige week zijn ze bij de dokter in de stad op controle geweest, en die zegt dat hun brandwonden goed genezen zijn. Ik moet Lucas - de man die Doran en mij les heeft gegeven - eigenlijk nog eens bedanken omdat hij hier een hele kist met verband en brandwondenzalf liet staan toen hij weer naar district 13 vertrok. Maar hij heeft al beloofd om ons te schrijven en ik zal hem zeker een antwoord terugsturen.

Ik kijk zo onopvallend mogelijk naar de arm van Merope, die vlak naast mij in het gras zit. Haar huid is helemaal gaaf en je kan bijna niet meer zien dat ze zo zwaar verbrand is geweest. Dat zou vroeger nooit gekund hebben. Toen had je als brandwondenpatiënt vaak littekens voor de rest van je leven. Maar dankzij de moderne geneeskunde zullen Leandro en Merope alleen hun herinneringen blijvend moeten meedragen. En die zijn al pijnlijk genoeg.

Jij schreef dat al onze klanten nog leven en de regering jullie een nieuw gebouw gaf, ik kon antwoorden dat Leandro en Merope volledig hersteld zijn en dat mijn restaurant veel bezoekers krijgt. Maar ik heb nog een verrassing voor jullie. Het is zelfs heel leuk nieuws.

Ik kijk achterom naar Doran en Leandro, die een eind van het vuur af zijn gaan staan in een omhelzing terwijl ze elkaar op de mond kussen. Moesten ze niet ruim twee keer zo oud zijn als de anderen hier, dan zouden ze niet eens zo erg opvallen tussen alle verliefde koppeltjes die ik vanavond al heb gezien.

Doran en Leandro gaan trouwen. Ze hebben het deze zomer echt aan elkaar gevraagd, tijdens een lange wandeling in het Wildbos nadat de brandwonden van Leandro ver genoeg genezen waren. Doran zegt dat hij en Leandro juist dankzij de oorlog - toen ze niet wisten of en wanneer ze weer samen zouden zijn - nog meer van elkaar zijn gaan houden. Ook al heeft Doran daar nooit erg veel met mij over gesproken omdat hij vond dat ik als meisje op de vlucht zelf al genoeg problemen had. Maar ik ben heel blij voor hen, en onze andere vrienden in district 10 ook.

Ik glimlach terwijl ik me probeer voor te stellen hoe Dennis en Alcyone zullen reageren als ze dit lezen. Ze zullen het geweldig nieuws vinden, daar twijfel ik niet aan. Natuurlijk wist Dennis al veel langer dat Doran en Leandro allebei homo zijn. Hij is altijd de eerste die zo'n dingen raadt. Zelf ben ik er pas achter gekomen toen ik hen samen hand in hand over straat zag lopen. Maar Doran heeft me toen verteld dat hij en Leandro eigenlijk pas sinds de winter na de vierenzeventigste Spelen een koppel zijn. Daarvoor waren ze gewoon vrienden. Ik herinner me nog dat ze elk apart onder een deken sliepen toen ik hen na de overwinning van Katniss en Peeta opzocht om te zeggen dat ik rebel wilde zijn. Maar het verbaast me niet dat ze later echt verliefd werden. Ze passen heel goed bij elkaar. Ook al zal ik pap waarschijnlijk nooit meer zien, ik krijg er nu twee andere vaders voor in de plaats. Misschien moet ik ooit aan Doran durven vragen of hij me wil adopteren zodat ik officieel zijn dochter kan worden.

Een echte trouwdatum is er nog niet. Die willen ze pas vastleggen wanneer we op bezoek komen in het Capitool zodat jij, Alcyone en iedereen van de Garage die dat wil erbij kan zijn. Milo heeft hen als nieuwe burgemeester van district 10 wel al een tijdelijk document gegeven om hun relatie wettelijk te erkennen. Heb ik je al verteld dat we hier ook een gedenkteken zullen bouwen voor alle dode tributen en Winnaars van 10? Volgens wat ik op tv hoor, willen ze dat nu in alle districten doen.

Het schijnsel van ons kampvuur begint stilaan te verzwakken en ik buig me voorover om het laatste deel van mijn brief te kunnen lezen. Ook al weet ik perfect wat er staat.

Ik wil je nog eens bedanken omdat jij het graf van mijn moeder netjes wil houden. Dat betekent heel veel voor mij, meer dan ik in deze brief kan zeggen. Ik kan je niet beloven dat ik mezelf zal vergeven voor haar dood. Dat lukt me waarschijnlijk nooit. Maar ik beloof jou en Alcyone wel dat ik verder ga met mijn eigen leven en dat ik zal proberen om alles een plaats te geven. Doran, Leandro en Merope zijn hier om me te helpen. En nog voor het einde van dit jaar komen we jullie bezoeken in het Capitool. Laten jullie me snel weten welke data voor jullie passen zodat we iets concreets kunnen afspreken?

Ik hoop jullie snel weer te zien,

Aludra

Ik vouw mijn eigen brief netjes dicht en steek hem weer in de lege enveloppe. Overmorgen of de dag erna zal ik hem meegeven aan Nathan, die regelmatig langskomt in ons restaurant. Zelf lijdt hij gelukkig geen honger meer sinds de regering van Snow gevallen is. Maar hij vond ons idee al vanaf het begin heel goed en helpt daarom een handje mee in de keuken als hij er tijd voor heeft.

Merope komt overeind en wandelt naar Doran en Leandro toe om hen iets te vragen. Ik kan niet horen wat ze zeggen, maar dan zie ik dat ze alle drie naar het midden van de Feestweide kijken. Er worden nog meer fakkels rond de open plek gezet en twintig meter verderop zie ik een paar jongens rondlopen met drumstokken in de handen. Het dansfeest kan nu elk ogenblik beginnen. Gelukkig hebben Andrew en Noria beloofd dat we vannacht - of beter gezegd morgenvoormiddag - allemaal bij hen mogen logeren. Het dorp van Kivo's ouders is veel dichterbij dan ons restaurant. Voor één keer zullen we wel met acht in dat kleine huisje passen. Vale en Iris hebben al voor extra strozakken gezorgd. En onze klanten weten dat het restaurant morgen gewoon een dagje dicht blijft. Ze maken er geen probleem van, ze gunnen ons allemaal dit Feest.

Ik strek mijn benen en voel even of de leren enkelband die ik ooit van Doran kreeg nog steeds stevig vastgeknoopt zit. Sinds deze lente draag ik hem altijd rechts, zodat je de zwarte tribaltekening rondom mijn linkerkuit duidelijk kan zien. Ik hoef mijn tatoeage niet meer te verstoppen. Iedereen weet dat ik in het Capitool geboren ben en zo goed als niemand doet daar nog moeilijk over. Maar ook al ben ik nu officieel ingeschreven als bewoner van district 10, ik wil de herinneringen aan de stad waar ik geboren en opgegroeid ben blijven bewaren. Zowel de goede als de slechte. En ik weet zeker dat ik de mensen die ik er achterliet nooit zal vergeten. Een hand op mijn schouder haalt me uit mijn gedachten. Ik kijk op en zie dat Doran naast me staat.

"Geef je brieven maar aan mij," zegt hij. "Ik zal ze in de binnenzak van mijn jas steken. Die heeft een rits, dus dan kunnen we ze tijdens het dansen zeker niet kwijt geraken."

Ik haal de brief van Dennis opnieuw tevoorschijn en reik Doran de twee enveloppen aan. Iedereen op de Feestweide loopt nu naar de open ruimte in het midden, die verlicht wordt door tientallen fakkels. Eén van de drummers slaat een paar keren op zijn trommel om aan te geven dat ze eindelijk gaan beginnen. Leandro en Merope staan al op ons te wachten. Ook Shaula komt nu onze richting uit gewandeld. Doran neemt een lange tak en spreidt de restanten van ons vuur uit zodat het straks vanzelf zal doven. Ik ga overeind staan, veeg het gras van mijn benen en volg mijn vrienden naar de plek waar we samen zullen dansen totdat de zon opkomt.

EINDE

Niet te geloven … ik heb het af. In 2012 heb ik de oorspronkelijke Hongerspelentrilogie gelezen en op het einde van dat jaar kreeg ik het idee om zelf een fanfictie te schrijven, zonder toen al te weten dat dit tot een eigen reeks van drie verhalen zou uitgroeien. Ergens rond Nieuwjaar begon ik te schrijven, dus ik heb als startdatum altijd 1 januari 2013 in gedachten. En nu, bijna exact vijf jaar later, staat mijn allerlaatste hoofdstuk eindelijk online! Ik heb het af!

Maar deze epiloog is nog niet mijn allerlaatste update, er volgt nog een appendix met een algemeen nawoord en een lijst waarin ik de namen van de meeste personages verklaar.

Zelf ben ik eigenlijk wel fan van verhalen met een open einde. Maar als je een trilogie schrijft, moet je wel het lef hebben om op het einde alle echt belangrijke vragen te beantwoorden zodat de lezer zich niet bekocht voelt. Ik hoop dat ik daar met deze epiloog in geslaagd ben. Het idee ervoor, met Aludra die brieven leest terwijl ze haar eigen Feest van de Achttienjarigen viert, had ik al langer in gedachten. Toch is er nog één ding waarover ik graag jullie mening wil weten.

Toen ik 'De keuze' schreef, stelde ik me Doran en Leandro voor als twee mannen die gewoon met elkaar bevriend waren vanwege hun gezamenlijke problemen als dakloze. Het was toen helemaal niet mijn bedoeling om een homoseksuele relatie tussen die twee te suggereren. De credits voor dat idee gaan volledig naar LeviAntonius, een fanfictieschrijver die hier zelf nog aan een lang verhaal gewerkt heeft, maar nu helaas al een hele tijd niet meer actief is op de website. Toen ik het laatste hoofdstuk van 'De keuze' online zette - met Doran en Leandro die in een ventilatieschacht liggen te slapen - zei LeviAntonius in zijn review dat hij eventjes een homoseksuele relatie vermoedde (ook al was dat dus helemaal niet mijn bedoeling geweest). Maar hoe langer ik erover begon na te denken, hoe beter ik het hele idee begon te vinden! En uiteindelijk - toen ik al ruim de helft van 'Spionne' had geschreven - besloot ik om het gewoon te doen. Want op één of andere manier vond ik het wel bij Doran passen dat hij homo zou zijn. Vandaar dat je de eerste echte aanwijzingen in die richting pas tegenkomt in de tweede helft van 'Spionne'.

Toen ik definitief de knoop doorgehakt had, besloot ik om tijdens de rest van 'Spionne' en in 'De prijs van de vrijheid' alleen onrechtstreekse aanwijzingen achter te laten. Ik heb zelf totaal geen ervaring met dit onderwerp en vind het dus moeilijk om er echt lange geloofwaardige scènes over te schrijven. Pas helmaal op het einde - in de epiloog - wou ik expliciet bevestigen dat Doran en Leandro homo zijn. Dat leek me wel een leuk verrassingselement voor de lezers. Nu vraag ik me wel af, hebben jullie een aantal hints gevonden? Ik heb er meer dan één gegeven!

Eigenlijk ben ik wel blij dat ik pas halverwege mijn trilogie besloot om Doran en Leandro als homo's te beschouwen. Anders zouden er misschien - bewust of onbewust - clichés over homoseksualiteit in mijn verhaal geslopen zijn. Maar omdat beide personages oorspronkelijk niet zo bedoeld waren, heb ik dit hopelijk kunnen vermijden. En dat Aludra het zelf pas relatief laat in het verhaal ontdekt, komt eenvoudig door het feit dat ik het vroeger als schrijver ook niet wist! Soms gaan je personages na verloop van tijd een eigen leven leiden. En soms komen ze dan ook uit de kast ;-)

Bij deze wil ik LeviAntonius bedanken voor zijn schitterende idee.

Ik hoor jullie mening graag in een review en vergeet zeker niet om ook de appendix te lezen!